Het Doodde de Wolken
ondertitels
© ReRun Producties, 1992
Postbus 93021
1091 DZ Amsterdam
www.rerunproducties.nl
Dit land wordt al 40.000 jaar
door de Kalkadoon-stam bewoond.
Met de Wannegi vormden wij de
grootste groep hier in Australië.
Wij hielden sterk vast aan
ceremonies die ons richting gaven.
Dit gebied hier zag er vroeger
veel beter uit.
In dit deel van 't land kwam
altijd veel meer regen.
Maar sinds al die elektriciteit
en radio's naar Australië kwamen...
...hebben we geen regen meer.
't Heeft teveel kracht.
Toen ze daarboven voor 't eerst
'n satelliet zagen...
...werden ze erg bang. Ze renden
weg, knielden en riepen Kangoo aan.
Onze Kangoo is wat voor jullie
God is.
Ze dachten dat 't een vallende
ster was of zoiets.
Ze wisten niet dat 't
een satelliet was...
...ze renden en knielden neer...
...en bezongen die ster
dag en nacht.
Oohh jee, 't was gevaarlijk...
...iets heel slechts, ze dachten
dat 't de duivel was.
Sommigen renden weg en kwamen
nooit meer terug.
'n Aantal ouderen huilden,
anderen begonnen te lachen.
Sommigen maakten er grappen over.
Oude vrouwen zongen en maakten
veel lawaai. Ze waren doodsbang.
De eerste satelliet...
...ze dachten dat de hemel
in tweeën werd gebroken.
't Was net als 'n vliegtuig,
maar deze reisde 's nachts.
't Kwam recht uit 't westen.
't Was winter.
Wij hebben 't allemaal gezien.
Weet je wat ze deden?
Ze maakten vlug al 't vuur uit
en verscholen zich onder de bomen.
't Was 'n koude nacht.
Ze dachten dat de grote duivel
eraan kwam.
't Was 'n vreselijk gevecht.
't Gebeurde in de Begintijd.
Yirkala, de Grote Schepper,
vocht met Wiewin, de Maan...
...nadat deze 'm had uitgedaagd.
Bij dit gevecht raakte Wiewin...
...ernstig gewond en werd hij
gedwongen om te vertrekken.
Hij bouwde zijn huis in de hemel.
Op zijn gezicht zie je nu nog
de littekens van 't gevecht.
Yirkala was nog steeds zo boos,
dat hij gebood dat al 't leven...
...eens moest sterven.
Maar Wiewin bedacht 'n plan.
Elke maand doet hij net alsof
hij sterft...
...maar hij komt steeds terug.
Zodra hij opnieuw verschijnt
drinkt hij gulzig water uit de zee.
Dit maakt 'm steeds dikker, en na
2 weken klapt hij bijna uit elkaar!
Wiewin is dan zo ziek, dat hij
wegblijft en pas later terugkomt.
Als hij 's nachts langs de hemel
reist, heeft hij 'n fakkel bij zich.
't Zilveren schijnsel van de
volle maan is de geest van Wiewin.
De 'Eagle' is geland.
We hebben jullie aan de grond.
Er waren wat kerels hier...
...die blauw aanliepen,
maar nu ademen we weer!
Ik sta beneden aan de ladder,
en ik stap nu van de tree.
't Is 'n kleine stap
voor een mens...
...maar 'n reuzensprong
voor de mensheid.
Dat was erg mooi van je, Neil.
-De maan zelf is erg mooi...
...'t lijkt op de woestijn in de VS.
't Is anders, maar 't is erg mooi.
Ontvangen jullie nu TV-beelden
daar in Houston?
Ja Neil, we krijgen nu
TV-beelden door.
We vliegen nu boven de grens
van de Sovjet-Unie met Polen.
We bevinden ons in 'n zone die
gezien kan worden vanaf de aarde.
We vliegen over de Kaspische Zee,
dan over de bergen van Tibet...
...en over zo'n 35 minuten
zijn we boven Australië.
Onze vluchtroute bevindt zich
tussen Melbourne en Sydney.
We zien de lichten van
de grote steden.
We zien Melbourne aan de oceaan.
We zien de lichten erg duidelijk.
Als je zo ver weg bent van onze
planeet, verandert dan...
...je perspectief niet?
Nee, onze houding verandert
hierboven niet.
De planeet is erg mooi
om naar te kijken.
Zo hoog boven de aarde besef je
des te meer dat we de planeet...
...door vrede op aarde
moeten behouden.
Hartelijk bedankt!
We zijn erg blij,
zegt commandant Titov...
...dat we deel hebben genomen
aan dit programma.
Dit is de eerste keer dat ik met
iemand in de ruimte telefoneer!
Ik zou best eens mee willen,
zouden ze ons meenemen?
Mijn oom Paul Wolmby is als enige
overgebleven bij Kaap Keer Weer.
Zijn over-overgrootouders zagen
de blanken hier, de Hollanders.
Dat waren de eerste blanken
die naar Australië kwamen.
Ver voor Kapitein Cook,
die kwam pas later.
De eerste blanken die hier kwamen
waren de Hollanders.
Mijn overgrootouders stonden
op die heuvel daar...
...toen zij op zee iets zagen.
't Leek op 'n grote boomstam.
Vanuit de bosjes zagen ze vreemde
mensen op 't strand lopen.
Vlug riepen ze iedereen bij elkaar:-
'Kom gauw, er is iets heel vreemds.
Er lopen geesten rond!'
'n Paar renden toen weg om hulp
te halen, de rest bleef verstopt.
't Was in de middag.
Toen ik nog 'n kind was vertelde
mijn vader dit verhaal vaak.
Ze riepen de namen van geesten,
maar daar werd niet op geantwoord.
De Hollanders gaven kleren, thee
en meel.
Maar dat wilden we niet en we
gooiden 't allemaal in zee.
Steeds meer spullen kwamen er
van 't schip.
Ze wilden dat we ons met de
kleren bedekten.
Maar wij wilden geen broek aan.
Toen wenkten ze naar onze vrouwen.
Sommigen gingen naar hen toe,
maar de ouderen schreeuwden:-
'Nee, blijf er vandaan,
het zijn geesten!'
De mannen werden erg kwaad toen
de vrouwen werden vastgegrepen.
Zij volgden hen naar 't schip
om ze terug te halen.
De Hollanders begrepen 't niet.
Een van hen gaf ons 'n geweer.
Misschien wilden ze dat we hiermee
wilde eenden zouden schieten.
Maar hij zette de loop van
't geweer op z'n voorhoofd!
Iedereen gilde: 'Nee, nee, pas op!
Zo kun je jezelf doden!'
Geschrokken gooide hij het geweer
in zee, en 't gevecht begon.
Twee blanken aan boord werden
met speren gespietst.
Iedereen vluchtte weg
en verdween in de struiken.
Nog twee Hollanders werden
op 't strand gedood.
We vluchtten naar 't noorden,
waar we de rivier overstaken.
Bij ons vielen ook doden.
Daarna hebben ze snel de boot weer
ingeladen en zijn weggevaren.
Toen de boot weg was, wat gebeurde
er toen met de Holland-mensen?
Zijn die ook verbrand?
Ja, allemaal op een plaats.
Samen met al de spullen...
...die ze zo gauw niet
mee hadden genomen.
Alles ging in een groot vuur.
Waar hebben ze dat gedaan?
Bij Pundung, niet ver hier vandaan.
Dit is de plek waar m'n grootouders
'n put voor...
...de Hollanders hebben gegraven.
Eerst kon je dat nog goed zien.
Maar 'n cycloon heeft vier jaar
geleden alles weggevaagd.
De Hollanders hadden geweren en
wij moesten hard voor hen werken.
De put werd steeds groter en dieper,
en zij maar toekijken.
Ze wilden met ons 'n stad bouwen,
maar wij zeiden:-
'Laat ons met rust,
sta op en ga weg.'
We spraken met veel kracht:-
'Daar is jullie boot,
ga nu je nog leeft!'
Maar ze hadden hutten gebouwd en
waren vast van plan te blijven.
Zo is 't mij vaak verteld.
Al dit land was hier al lang
voordat de Hollanders kwamen.
't Ontstond lang geleden,
in de Droomtijd.
Er zijn veel belangrijke plekken
hier, met veel verhalen.
Bij dit meer hoort 'n lied,
maar dat kan ik nu niet zingen.
Dat doe ik later wel.
Sinds de komst van de Hollanders
is er echter veel veranderd.
Deze mooie exemplaren voorzien
Australië van haar hout.
't Sap van onze bomen is het
levensbloed van 't land.
Door de eeuwen heen is 'n schat
aan grondstoffen opgebouwd...
...dankzij de geduldige
processen der natuur.
Wij hebben 'n binding met 't land.
Alleen 't land...
...geeft ons...
...gevoel, geeft ons leven.
't Leven zelf.
Zonder land...
...lopen we maar wat rond,
zijn de mensen verloren.
Je hebt niets om op terug te vallen.
Dan is er niets meer waar je
levenskracht uit kunt putten.
't Is niet alleen geestelijk,
't is meer dan gewoon 'n gevoel.
Christenen hollen naar de kerk...
...om te bidden, bidden en bidden.
Wij praten met ons land,
met de bomen en rotsen.
Hoe kun je met 't land praten?
Hoe kun je met 't land praten?
't Land is altijd levend!
Als 't niet zou leven zou deze
boom niet ademen en groeien.
't Gras zou dood zijn,
net zoals alles dood zou zijn!
Land is altijd leven,
en 't praat met Aborigines.
Alleen Europeanen weten niet
wat 't land is.
Zij maken 't land dood!
Maar dood geeft 't niets.
Waar komt alles vandaan,
zoals 't water en eten?
't Land praat voortdurend
met je door je te voeden...
...en alle dingen 't leven
te geven. 't Is springlevend.
't Heeft Aborigines 't leven
gegeven.
't Land en de mensen zijn
met elkaar verbonden.
Als je die banden doorsnijdt,
dood je 'n moeder.
Dan heb je geen moeder meer.
Je huilt en huilt,
je bent verloren.
Er is geen begeleiding meer
van je moeder.
'n Baby vindt altijd geborgenheid
aan de moederborst.
Wij zijn niet meer dan baby's.
Laat 't land voor ons zorgen.
Op onze beurt zorgen wij dan voor
't land. Zo'n relatie hebben wij.
Europeanen hebben die
verbondenheid niet.
Als zij land zien, zien ze
steeds dollartekens:-
Geld, geld, en nog 'ns geld.
Dat stuk land betekent niets
voor hem.
Hij denkt anders, tegenovergesteld.
Als wij land zien,
denken we niet aan geld.
Land is meer waard dan 'n dollar.
Meer dan...
...al 't geld van de wereld
bij elkaar.
Voor ons heeft 't meer waarde.
Je kunt er geen prijskaartje
aan hangen.
En er valt niet over
te onderhandelen.
Dat is hoe wij 't land zien.
Als je op 't land van iemand
anders bent, mag je dat land...
...alleen beschadigen als je
hele goede redenen voor hebt.
Ik wandelde eens op andermans
gebied.
Ik leerde van m'n vader om niet
onnodig gaten te graven.
Als ik dat toch deed,
om 'n krab of wortel te zoeken...
...vulde ik 't gat altijd weer op
zoals ik het had aangetroffen.
Vader zei dat ik m'n speer niet
achter mij aan moest slepen...
...omdat dit 't gebeente
van de beheerder pijn doet.
Dat is de betekenis ervan:-
Laat nooit 'n litteken achter
op andermans land.
Je bent daar, omdat 't je
toegestaan is er te zijn.
Maar je mag 't geen pijn doen.
De afgelopen 200 jaar was de
Australische aarde ons land.
Op dit stuk land hier leven we
met 'n groepje Aborigines.
Wij waarderen 't zeer, want voor
ons is 't heilige grond.
Nu probeert de industriële
commercie ons hier weg te krijgen.
Maar wij gaan niet weg, dit land
behoorde aan onze voorouders.
Wij hechten er veel waarde aan,
en we gaan niet weg voor deze lui.
Ik wil graag 'n lied zingen dat te
maken heeft met de Droomtijd.
Van mij, Alec Tiers,
en m'n neef Edward Doolan...
...beter bekend onder zijn
bijnaam 'Kiddy'.
De stadslichten maken me gek...
...als ik door de verlaten straten
loop van 't oude Townsville.
Ik zie mijn broeders en zusters
in Andrew Park.
Ze drinken kannen wijn en spiritus
die ze 'witte dame' noemen.
Wat zou ik graag terug zijn
in de Droomtijd...
...waar de didgeridoo bromde
in de nacht.
Waar gedanst werd bij 't licht
van 'n kampvuur...
...en waar de blanke levenswijze
mij niet langer lastig zal vallen.
Heel lang geleden, leerde ik
dit verhaal.
'n Kleine jongen loopt door 't
struikgewas met z'n zusje.
Plots zien ze 'n gat in 'n soort
zandheuvel.
De jongen rent erheen en stopt in
een keer z'n vinger erin.
Dan roept hij naar z'n zus:
'Ga vlug hulp halen!'
Intussen houdt hij z'n vinger
in die heuvel.
Dan komt iedereen aangerend,
ze redden de kleine jongen...
...trekken hem weg en stoppen
modder rond dit gat.
Dan zeggen ze: 'Jij bent de man
die Holland heeft gered.
Jij bent de man die z'n vinger
in de dijk stak!'
En deze man is vandaag even
beroemd als Geppetto en Pinokkio.
Als Pinokkio loog, groeide z'n neus.
Maar deze mythische jongen...
...zoals wij 'n mythisch volk zijn
voor de rest van de wereld...
...heeft 't volk van Holland gered.
Waar heb je dit verhaal geleerd?
Ik leerde dit op 'n blanke school!
'n Blanke vertelde mij over
Holland.
Ik wist niets over Holland of
de Hollanders. Helemaal niets.
Welke verhalen leerden ze je niet?
Ze vertelden mij niet over wat
't betekent Aborigine te zijn.
Ze vertelden me dat Australië
200 jaar geleden was ontdekt.
Maar m'n ouders vertelden dat wij
hier zijn vanaf 't eerste begin.
Ver over de zee
in 't land van de windmolens...
...ontmoette ik 'n meisje
met fonkelend blauwe ogen.
Haar lippen kleurden
als de zonsondergang...
en aan haar voeten droeg ze
schoenen van hout.
We wandelden door de velden
met rode en gele tulpen.
Als ik haar kuste
gloeide mijn hart op.
't Was tijd voor afscheid
en mijn arme hart treurde.
Allemaal vanwege de herinnering
aan 'n klein Hollands meisje.
We praten over vogels en bomen.
't Zijn allemaal verhalen.
En of ze nu in de vorm van
'n dans, lied of schildering zijn...
...ze zijn allemaal voor 't land.
En alles dat op 't land loopt,
verwijst naar de naam van dat land.
Alles is met elkaar verbonden.
Alles telt mee.
Wij houden met alles rekening.
't Is het totaal wat 't land maakt.
Wij hebben geheime, heilige
plaatsen...
...waar ceremonies worden gehouden.
Deze ceremonies zijn
herinneringen aan 't land.
Wat daar gesproken wordt is
niet 't dagelijkse taalgebruik.
't Zijn oeroude woorden die
alleen de ouderen mogen gebruiken.
Maar ze gaan over 't land,
over de kern van 't land.
Dit wordt alleen besproken tijdens
deze heilige, geheime bijeenkomsten.
Ze gaan allemaal over 't land
en nergens anders over.
Ik zal nu 't verhaal vertellen
over de Quaile-familie.
Zij hadden 2 dochters en 'n zoontje
dat erg ziek werd en overleed.
Iedereen treurde, treurde, treurde.
In de verte kwamen mensen
aangelopen.
De familie dacht: Die komen vast
met ons treuren.
Maar zij liepen gewoon voorbij.
'Hoe moet 't nu met ons?
Wat zullen we doen?'
Dan zegt de man tegen z'n vrouw:
'Ik ga mijn wijze broer halen.'
De broer kwam en blies op 'n soort
fluit ... tjipiiieeeehhh.
Plotseling maakte de grote berg
waar zij woonden zich los...
...en ging met hen erop omhoog.
Hij dreef ver weg, als 'n wolk.
Maar ze waren de twee meisjes
vergeten!
'Nu is er niets meer, ze hebben
de berg weggenomen!'
Verdrietig gaan ze overal zoeken,
en ze lopen, lopen en lopen.
Ze merkten niet, dat ze almaar
verder wegliepen.
Waar de berg eerst stond
was nu water.
'We zullen door 't water moeten!'
Ze liepen almaar verder, verder
en verder.
't Water kwam steeds hoger,
tot hier.
Ze lopen nog steeds verder,
totdat ze opens vast zitten.
De een kijkt naar 't noorden,
de ander naar 't zuiden.
Met de ruggen tegen elkaar
kijken ze uit naar hulp.
'O, we zijn hier helemaal alleen!
Laten we 'n mooi lied zingen.
Zo zal onze herinnering
op deze plaats blijven.
't Water kwam steeds hoger.
Ze huilden en zongen tegelijk
De tranen bleven maar stromen.
Door het huilen werd 't meer
steeds groter.
Toen zongen ze dit lied.
't Hoort nu bij dit meer.
De mineralen zijn heel bijzonder.
't Zijn mijn botten...
...die mij overeind houden.
Zonder botten, kijk...
...zat ik hier toch niet rechtop?
Dit land zou inzakken als er
geen mineralen waren.
Ons volk heeft altijd geweten...
...dat 't heilige, het geheime,
deze mineralen zijn:-
't Zijn de botten.
De mineralen die de blanken eruit
halen zijn botten, onze botten.
Als je mijn land openlegt,
delf je naar mijn botten.
Ranger heeft 400 werknemers,
waarvan 165 stafleden, 75 vrouwen...
...en 20 Aborigines in opleiding.
De steile wand rechts is
Mount Brockman.
Volgens Aborigines leeft op deze
heilige plaats de Regenboogslang...
...die, als hij wordt verstoord
grote rampen veroorzaakt.
't Is ook de plek waar in 1969
uranium werd ontdekt.
Gedurende jouw leven gebruik je
de volgende mijnbouwproducten:-
Dit brengt ons aan 't eind
van de rit.
Als u meer informatie over
uranium wilt...
...dan kan dat bij de balie.
We hebben al NEE tegen
jullie gezegd.
Die nieuwe weg en de mijn
maken alles stuk!
Met deze film willen we 't
nog eens herhalen.
Ik spreek voor mijn land.
Mijn grootouders leerden mij
wat ik jullie nu vertel.
Ik ben verantwoordelijk voor
dit gebied.
Daarom zeg ik tegen jullie
mijnwerkers...
...dat je hier niet mag komen.
Met mijnbouw worden we ziek.
De heilige plaatsen, de liederen,
zij zijn van ons, de Yolngu.
Jullie mogen mijn Droomtijd
niet kapot maken.
Laat ons leven zoals wij willen
op ons land.
Welke steen jullie ook zoeken,
we zullen 't niet toestaan.
Wij kunnen ook niet om jullie
land vragen.
Als jullie nee zeggen, houdt 't op.
Wij volgen jullie regels.
Wij zeggen precies hetzelfde.
Als ik jou tegenhoud moet je
luisteren.
Als ik nee zeg, that's it,
dan moet jij naar ons luisteren!
We hebben 't land erg hard nodig.
We willen 't niet steeds herhalen,
en op deze manier blijven praten.
Luister: Laat ons met rust.
't Is nodig dat wij...
...hetzelfde blijven, met onze
wet, en dezelfde gewoonten.
Ik ben erg bezorgd, en ik vind dit
heel erg belangrijk.
Ik wil je dit kind voorstellen.
Ik wil hem onze cultuur en onze
regels leren.
Hij kan niet de Europese regels
leren.
Hij zal de Aboriginal-regels
en cultuur leren.
Ik wil onze kinderen onderwijzen.
Hij zal zijn zoals 't altijd
en al heel lang is geweest.
Zoals 't was voor onze vaders,
moeders en grootouders.
Dus we willen geen mijnbouw of
't breken van bomen en rotsen!
Onze hoop is met onze kinderen.
We willen ze dezelfde gewoonten
en regels leren.
Ik heb dit allemaal al gezegd,
maar ik doe 't nog wel 'n keer.
Geloven jullie ons soms niet?
Dit is mijn grootouders' land.
Wij zijn hier altijd geweest,
toch kom je met ons bekvechten.
Jullie blijven nu al heel lang
vragen en vragen.
Je probeert ons over te halen,
maar je hebt ons niets te bieden!
Toch blijf je maar vragen, vragen
en vragen.
Steeds druk je ons in 'n hoek.
Je denkt dat we zullen breken
en dan ons land zullen opgeven.
Dan zijn jullie rijk en wij arm.
Wat 'n onzin!
Hoe dom van je, jij met je trucs!
Wij spelen geen spelletjes
zoals jullie.
We zien 't heel helder, probeer
ons dus niet weer over te halen.
Dit is altijd jullie tactiek
geweest, zoals bij Yirrkalaa.
Je komt naar ons toe, begint te
praten en rent ons achterna...
...met beloften. Denken jullie
echt dat wij zo dom of gek zijn?
We bekijken elkaar van 'n afstand.
We hebben genoeg gepraat.
Nu moeten jullie blanken
naar ons luisteren!
Je denkt dat jouw pesterijen
ons zal verwarren.
Je moet wel denken dat wij
idioten zijn!
Maar je hebt 't volkomen mis.
We hoeven jouw spullen niet.
Houdt ze, we willen ze niet.
We zijn liever arm.
Kom ook in de toekomst
niet meer naar ons toe.
Kijk naar deze film en begrijp het.
Kom niet iedere keer terug.
Waarom zouden we toegeven?
We begrijpen hoe jij je gedraagt,
met je gemene streken.
Je wilt 'n weg maken, onderzoek doen
en deze plaats binnendringen.
We zullen allemaal ziek worden.
Dan komen jouw dokters om ons
open te snijden.
Want er zijn grote gevaren en
ziekten met deze plaats gemoeid.
Jullie zijn hierover onwetend.
Wij Aborigines weten deze dingen.
Kom niet opnieuw met ons ruziën.
Laten we er nu mee ophouden,
alsjeblieft. Dat was 't.
'He, kijk!'
Ze geloofden hun ogen niet.
'Kijk nou toch, zij zijn wit!'
Ze fluisterden tegen elkaar:
'Het moeten wel geesten zijn.'
Iedereen werd geroepen.
Toen ging alles fout, want ze
konden elkaar niet verstaan.
't Gevecht begon toen ze
de jonge vrouwen meenamen.
De speren en kogels vlogen in
't rond, TUUP...TUUP...
Een werd in z'n nek geraakt,
'n ander in zijn rug. TUUP...
Van veraf werd raak gegooid, TUUP.
De Hollanders hadden geweren.
Alles werd achtergelaten,
meel, rijst en suiker.
Dit werd allemaal in 'n groot
vuur verbrand.
Alleen 'n lange staaf zeep bleef
over. Die probeerden ze op te eten.
De rest werd allemaal verbrand,
al 't meel en suiker.
Later werd de as van de doden
begraven en iedereen huilde.
Ze durfden pas te verschijnen
toen de blanken weer weg waren.
Nog steeds bang en geschrokken,
gooiden ze de spullen in de zee.
Zakken suiker en thee van de
bootmensen gingen 't water in.
Hout voor de hutten en de
kleren, niets wilden ze ervan.
Daarna bleef er nog veel over,
en dat ging 't vuur in.
Er ontstond 'n enorm vuur
dat hoog oplaaide.
't Vuur heeft de hele nacht
gebrand.
Zij beiden waren naakt,
maar zij schaamden zich niet.
En de vrouw zag dat de boom
'n lust voor de ogen was.
Ja, dat de boom begeerlijk was
om daardoor verstandig te worden.
Zij nam van z'n vrucht en at,
gaf ook haar man, en hij at.
Toen werden hun beider ogen
geopend...
...en zij bemerkten dat zij
naakt waren.
Zij hechtten vijgebladeren aaneen
en maakten zich schorten...
...daar zij zich voor elkander
schaamden.
De gehele aarde nu was een
van taal en een van spraak.
Toen zij oostwaarts trokken
vonden zij 'n vlakte...
...waar zij zich vestigden.
En zij zeiden tot elkander:-
Welaan, laten wij tichelen
maken en die goed bakken.
En de tichel diende hun tot steen
en 't lijm diende hun tot leem.
Ook zeiden zij: Welaan, laten wij
ons 'n stad bouwen met 'n toren...
..waarvan de top tot de hemel reikt.
Laten wij ons 'n naam maken...
...opdat wij niet over de
gehele aarde verstrooid worden.
Toen daalde hij neder om de stad...
...en de toren die de mensen-
kinderen bouwden, te bezien.
En hij zeide: Zie, het is een
volk en allen hebben een taal.
Dit is 't begin van hun streven:-
Nu zal niets van wat zij denken te
doen, voor hen onuitvoerbaar zijn.
Welaan, laat ons hun taal
verwarren...
...zodat zij elkanders taal
niet verstaan.
Zo verstrooide hij hen vandaar
over de gehele aarde...
...en zij staakten de bouw
van de stad. Amen.
We kozen ervoor om naar de
maan te gaan...
...niet omdat 't gemakkelijk, maar
juist omdat het zo moeilijk is.
We varen uit over deze nieuwe zee...
...omdat we er nieuwe kennis en
nieuwe rechten mee verkrijgen.
We moeten die vinden voor de
vooruitgang van de hele mensheid.
Als we straks uitvaren vragen we
daarom om Gods zegen...
...over dit meest riskante,
maar tevens grootste avontuur...
...waaraan de mens zich ooit
heeft gewaagd.
Nu ik hier in 't wonderbaarlijke
onbekende ben...
...besef ik wat de essentie
van onze natuur is:-
De mens moet onderzoeken.
Meisje gemarteld
vanwege TV-storing.
De politie van Hyderabad martelde
10 dagen lang 'n meisje...
...omdat haar vader bij 'n
energiecentrale werkte...
...die verantwoordelijk werd
gehouden voor 'n stroomuitval.
'n Hoge politiefunctionaris miste
hierdoor z'n favoriete TV-serie.
Voor velen is deze serie
'n heuse verslaving.
Liefhebbers van de serie bestormden
al eerder 'n energiecentrale.
Aan 'n massaprotest van Aborigines
deden 15.000 mensen mee.
Zij eisten 'n betere positie in
de Lange Mars voor Gerechtigheid.
'n Radicale groep zwarten
hield 'n eigen protest...
...zonder toestemming van
de autoriteiten.
Er was niet alleen radicaal protest.
Veel demonstranten verzamelden
zich voor 'n rouwmars.
Er was 'n andere stemming,
maar dezelfde boodschap.
Organisatoren doen alles om
de mars vreedzaam te houden.
Hun grootste probleem is de
omvang van de massa.
De politie zegt tevreden te zijn.
Terwijl Australië de 200 jaar
van blanke vestiging vierde...
...protesteerden Aborigines
uit 't hele land in Sydney.
De mars trok grote aantallen,
en was vreedzaam.
En om nog meer glans aan onze
viering toe te voegen:-
't Engelse Koningshuis heeft na
veel speculatie bevestigd...
...dat de hertogin van York
in augustus 'n baby verwacht.
Hier in Kiev is 't begonnen
in augustus 1988.
Kijk, eerst had ze nog zulk
lang haar, tot hier.
Opeens zag ik hier 'n plek,
die heb ik ingesmeerd.
Haar haren bleven maar uitvallen.
Toen heb ik 't kort geknipt,
maar het hielp niets.
Op 3 november 1988 hebben we haar
naar 't ziekenhuis gebracht.
Tegen 15 november was ze kaal.
Helemaal kaal.
Elke nacht zie ik haar voor me.
Ik slaap niet meer.
Ik ga 's nachts naar haar toe
en zie het. Verschrikkelijk!
Ik kan 't niet meer aanzien.
Soms wordt ze hysterisch.
Eergisteren is ze tot 3 uur
's nachts bezig geweest.
Ze bedekt alle spiegels.
Ze wil ze weg hebben en zonder
pruik rondlopen.
Ik zou ergens heen willen vluchten
om haar te kunnen voeden...
...en haar 'n paar maanden
schone lucht te laten ademen.
Terwijl ik daar zweefde,
genietend van 't leven...
...passeerde ik de maan
op weg naar de duisternis.
Ik luisterde naar muziek, en alles
viel samen in dat ene moment.
Ik was volkomen vergeten dat
dit 'n werkelijke situatie was.
Ik voelde me erg welkom.
De maan wachtte duizenden jaren
op ons, miljoenen misschien.
Tenzij iemand anders er al
eerder geweest is.
Maar daar hebben we geen
bewijs van gezien.
Ik voelde me niet als 'n vreemde
die andermans domein binnendringt.
Ik vond de maan niet vijandig.
Ik vond haar beeldschoon.
Eenvoudig van kleur,
maar heel erg mooi.
Wat technische objecten betreft
is er geen symbolisering...
...in de oorspronkelijke
betekenis van 't woord...
...maar wordt 'n fictieve
wereld gecreëerd...
...waarin 't religieuze besef
van de mens belichaamd wordt.
Objecten zoals de televisie,
computers, motoren en raketten...
...nemen 'n fabelachtige dimensie
aan door 't gevoel van macht...
...hun alomtegenwoordigheid,
hun dominantie...
...en de onbegrensde toegang
die ze verschaffen.
Maar ook door 't geheim dat ze
bevatten blijven ze ons vreemd.
Dit uit zich in 't heilig ontzag
dat we ervaren voor kernsplijting.
Dit complex is typisch religieus.
En 't religieuze dat...
...uit de natuur verbannen is,
wordt nu toegeschreven aan objecten.
Maar men moet zich ervan bewust
zijn dat deze overdracht...
...niet bepaald hetzelfde is.
Oorspronkelijk bracht de mens zijn
religieuze gevoelens over...
...op z'n omgeving. De boom,
de wind, de bron en 't dier...
...kregen 'n
enorme grootsheid
toegedicht en werden heilig.
Dat wat nu onze omgeving vormt,
vervult nog steeds die rol.
De mens is niet veranderd.
We verbinden nog steeds...
...ons religieus gevoel
met de omgeving.
We aanbidden haar,
en brengen haar offers.
't Is de omgeving
die veranderd is.
Maar hoe ver zijn we wel niet
verwijderd van de beroemde...
...'onttovering van de wereld'!
Onze wereld is er een die niets
meer gemeen heeft met de wereld...
...die tot 'n halve eeuw geleden
eeuwig leek te zijn.
't Is erg moeilijk om juist
in 'n samenleving als de onze...
...om verantwoordelijk te zijn.
Ik geef 'n eenvoudig voorbeeld.
'n Stuwdam die doorbreekt:-
Wie is daar verantwoordelijk
voor?
Je heb de geologen, die de studie
van 't terrein hebben gemaakt.
Je hebt de ingenieurs die 't
profiel van de stuwdam maakten.
Je hebt de arbeiders die
de stuwdam hebben gebouwd...
...en de regeringsbeambten
die besloten de stuwdam...
...op die plaats te maken.
Wie is verantwoordelijk?
Niemand. Er is nooit een iemand
verantwoordelijk. Nergens.
In de hele technische samenleving
is dat zo, want alle taken...
...zijn zo gespecialiseerd,
dat er nooit...
...een iemand verantwoordelijk is.
Maar er is ook nooit 'n vrij mens.
Ze zitten opgesloten in 'n klein
stukje van 't werk en dat is alles.
Ik denk aan 't verschrikkelijke
excuus...
...een van de afschuwelijkste
dingen waar ik van gehoord heb.
De directeur van 't Bergen Belsen
concentratiekamp...
...tijdens de Neurenbergprocessen...
...toen 't over Auschwitz
en Belsen ging, vroeg men hem:-
Maar joegen al die kadavers
u dan geen angst aan?
Hij antwoordde: 'Maar wat wilt u,
er waren niet genoeg ovens.
Ik kwam er niet aan toe alle
lijken te verbranden.
Ik had geen tijd om te denken
aan de mensen die doodgingen.
Wat mij bezighield waren de
technische problemen van de ovens.'
Dat is 'n voorbeeld van 'n totaal
onverantwoordelijk mens...
...die niets anders dan 'n
technische taak heeft...
...en de rest interesseert
'm niet.
Arbeit macht frei.
Ja, dat is erg kenmerkend voor
onze technische samenleving.
De mens wordt de illusie gegeven...
...dat hij zich zal realiseren...
...en vrij zal worden door 't werk.
Dat is erg belangrijk,
want 't is marxistisch!
Marx zegt: de mens is mens
geworden dankzij 't werk.
En hij is mens geworden door
de ontwikkeling van 't werk.
Dus 't is al werkend dat
de mens gemaakt wordt.
Voltaire was 't daar mee eens, hij
had al 80 jaar voor Marx gezegd:-
't Is door 't werk dat de mens
zich vormt, dat hij bestaat.
En hij bestaat voor zover
hij vrij is.
Alleen, 't werk dat een
olifantenjager...
...in Cambodja doet heeft niets
te maken met 't werk...
...dat 'n arbeider bij Renault
moet doen.
Er heeft 'n absolute deformatie
van de arbeid plaatsgevonden.
Bij bijna alle vliegtuig-
ongelukken van de laatste tijd...
...concludeerde men altijd, na
onderzoek van de zwarte doos...
...dat er 'n menselijke fout
was gemaakt.
't Lag niet aan de machine.
Er was geen sprake van
'n technisch ongeluk.
't Was de mens die niet 't juiste
deed om 't vliegtuig te besturen.
Maar wanneer men 't paneel heeft
gezien dat de piloot...
...of de twee piloten de hele
tijd moeten bekijken...
...dan is 't onmogelijk...
...dat een persoon steeds 50
of 60 signalen...
...op 't dashbord kan bevatten.
Dat is niet meer mogelijk.
Juist door de efficiëntie geeft
de techniek 'n uitbreiding...
...van de macht en ook
van de risico's.
Omdat men streeft naar
efficiëntie en niets anders...
...kan men de risico's vergroten.
Door 't vergroten van de macht
en verhoging van 't risico...
...moet de mens zelf veranderen...
...en zichzelf meester worden...
...om deze macht te kunnen
beheersen.
Dat hij misschien niet alles
gebruikt.
En op die manier ook risico's
vermijdt.
Anders gezegd, de mens moet snel
veranderen om de techniek goed...
...ik zeg niet efficient,
maar goed te gebruiken.
Wat er zou moeten gebeuren...
...is iets wat de Franse filosoof
Bergson...
...lang geleden in 1930,
gezegd heeft...
...hoe meer de macht van de mens
toeneemt, hoe belangrijker...
...'t wordt dat de mens zijn
ziel aanvult...
...dat zijn ziel op 'n bepaalde
manier verbeterd wordt.
Maar als hij doorgaat en zich
geen idee over de macht vormt...
...en men geeft 'm de middelen,
dan zal hij ze zo snel mogelijk...
...gebruiken zonder ergens
rekening mee te houden.
De techniek dwingt ons
steeds sneller te gaan.
Ze vervangt reflectie...
...door reflex.
Reflectie wil zeggen dat
als ik iets ervaar...
...ik nadenk over die ervaring.
'n Reflex is onmiddellijk weten
wat te doen zonder na te denken.
Dus de techniek eist dat de mens
niet nadenkt.
Maar als men nadenkt in 'n auto
die 160 km per uur rijdt...
...dan krijgt men 'n ongeluk.
Dan moet men reflexen hebben.
En wat de techniek vraagt is nu
juist om niet na te denken...
...maar om reflexen te hebben.
De techniek is intolerant, 't
tolereert niets dan zichzelf.
Dus alles wat de mythe was,
de wijsheid, wordt geëlimineerd.
Hoe kan men dan denken dat de
techniek vrijheid ontwikkelt?
Ze onderdrukt al deze vrijheden.
Van alle culturen die de mens in
duizenden jaren heeft ontwikkeld...
...zal er maar een overblijven en
dat is de technische cultuur.
Ik zal nu eindigen...
...over deze destructie van
de vrijheid...
...met 'n constatering
die zeer ernstig is.
De techniek verdraagt niet
dat men haar beoordeelt.
Dat wil zeggen...
...de technici...
...verdragen geen ethisch oordeel...
...over wat zij doen.
Maar 't hebben van ethische,
morele, en spirituele oordelen...
...was de hoogste vrijheid
van de mens.
Dus ik ben beroofd van mijn
hoogste vrijheid. Ik kan alles...
...over de techniek zeggen maar
't zal de technici koud laten.
Ze zullen niets veranderen aan wat
ze bezig zijn te doen, wat ze...
...besloten hebben te doen en
waartoe ze geconditioneerd zijn.
De technicus is niet vrij, hij is
geconditioneerd door z'n scholing...
...de praktijk die hij erop nahoudt
en 't doel dat hij nastreeft.
Hij is helemaal niet vrij in de
uitoefening van de techniek...
...hij doet wat de techniek eist.
Als de mens de diepste motivatie
voor zijn leven verliest...
...dan kunnen er twee
dingen gebeuren.
Hij accepteert zelden dat 't
waar is, dat 't zo is.
In dat geval komt hij in de
verleiding zelfmoord te plegen.
Of hij probeert te vluchten...
...in 't amusement...
...of hij raakt gedeprimeerd...
...en gaat middelen innemen.
Wanneer de mens zich daarvan
bewust wordt...
...en ziet hoe de meerderheid van
de westerse bevolking leeft...
...raakt hij gedeprimeerd
en ontmoedigd.
Dan wil hij liever de dingen
niet onder ogen zien, en doorgaan.
Men gaat steeds sneller. Men weet
niet waarheen, als 't maar snel is.
Ik vind Nederland 'n erg leuk land,
de mensen zijn hier vrolijk.
En de etalages zijn vol,
er is hier van alles te koop.
Veel meer als bij ons thuis.
Daar zou u eens moeten filmen!
't Is duidelijk dat roken
slecht voor de gezondheid is.
Van alles wat ik hier verkoop
kun je hartklachten krijgen.
Maar iedereen is toch vrij
om te kopen wat hij wil?
Ik zal 't ze echt niet opdringen,
nee toch?
Ik ben 't met u eens dat hard
rijden gewoon teveel kost.
Dit sportmodel kan gemakkelijk
over de 160 km per uur halen.
Maar wij raden mensen aan
dat liever niet te doen.
Zowel voor henzelf,
als voor 't milieu.
Iedereen zou beter moeten leren
om met mate te drinken.
Als je ziet hoeveel mensen hier
op 'n avond wegdrinken...
...dan is dat niet zo best.
Er zijn films bij in ons
assortiment...
...die niet geschikt zijn
voor jeugdige kijkers.
Maar dat kun je de video's of
de televisie niet kwalijk nemen.
Men moet selectief kijken,
en niet alleen naar amusement.
Ja, uiteindelijk is 't bedoeld
om mensen uit te schakelen.
Dit nieuwe systeem is ongeschikt
voor 't schieten op tanks.
Maar we oefenen er juist mee
om 't nooit te hoeven gebruiken.
Ik kan je zo drie redenen geven
voor 't falen van 't communisme.
Maar hun allergrootste fout
is geweest...
...dat ze de mens niet als
individu respecteerden.
Dat is wat ik denk,
en ik hoop jij ook?
Weinig mensen, ik weet niet hoeveel,
maar heel weinig mensen zullen...
...'t verschil kunnen zien
tussen echt, plastic of zijde.
Er is ook bijna geen verschil!
Maar persoonlijk blijf ik
echte planten mooier vinden.
Wij moeten ons nu afvragen of
er 'n betekenis mogelijk is.
Maar 't zoeken naar betekenis kan
geen zuiver intellectuele zaak zijn.
't Impliceert...
...'t radicaal ter discussie
stellen van 't moderne leven.
Om 'n betekenis terug te vinden...
...moet men datgene ter discussie
stellen wat geen betekenis heeft.
Wij worden omringd door objecten
die actief zijn en efficiënt...
...maar die geen betekenis hebben.
Terwijl 'n kunstwerk 'n betekenis
heeft, of meerdere betekenissen...
...of mij 'n emotie geeft die zin
aan mijn leven geeft...
...zo heeft 't technische
product dat niet.
Aan de andere kant hebben wij
de plicht...
...om fundamentele waarheden
terug te vinden...
...die door de techniek verdwijnen.
Belangrijke, essentiële waarden...
...opdat de mens 't leven...
...de moeite waard vindt
om geleefd te worden.
't Probleem is niet meer zozeer
'n filosofisch probleem...
...maar 'n moreel probleem...
...- ik prefereer de term ethisch -...
...en 'n theologisch probleem
in de werkelijke betekenis.
Dat wil zeggen: een waar woord.
't Gaat erom een 'logos'
te vinden...
...een woord dat waarheid bevat.
Wat anders volkomen door
de techniek verdwijnt.
Daarom beschouw ik...
...de vraag over 't conflict
tussen de mens...
...en de technische wereld als 'n
absoluut fundamentele kwestie.
Wetend dat niet alle filosofie
zich daarvoor interesseert.
ReRun Produkties
Postbus 93021
1090 BA Amsterdam
The Netherlands
www.rerunproducties.nl
